عەلی شوکری عەلی عنتەر یێ ناسیار ب مەلا عەلی ڕاڤینی ل ساڵا 1953 ل گوندێ ڕاڤینا یێ سەر ب دەڤەرا کانیماسێ ڤە هاتیە سەر دنیایێ. مەلا عەلی سالەکێ دچیت قوتابخانێ و پشتی هینگێ شۆڕەشا ئەیلۆلێ دەستپێدکەت و ئێدی ئەو نەشێت ل سەر خاندنا خوە بەردەوام بیت.

ل ساڵا 1961 دگەل دەستپێکرنا شۆڕەشا ئەیلۆلێ گوندێ ڕاڤینا و گوندێ بناڤیێ، ئێکەم گوندێن دەڤەرا بەهدینان بوون کو ژ لایێ فڕۆکەیێن ڕژێما ئیراقێ ڤە دهێنە بومبەبارانکرن. هەژمارەکا خانیێن گوندی ب بەر ئاگرێ بۆمبەیێن تیزابێ دکەڤن، کو ئێك ژ وان خانیا یێ مالا بابێ مەلاعەلی بوو.

دەیکا مەلا عەلی زاڕۆکا خوە یا د لاندکێ ب هەوارکینی د ڕەڤینیتە ژدەرڤە، لێ حەتا ل یا دی دزڤریت، بەرمیلێ تیزابێ د بانێ خانی دا دکەڤیتە دناڤا خانی دا و خانی دبیتە کۆمەکا ئاگری و ئێدی کەس نەشیا بچیتە د خانی ڤە، د ئەنجامدا خویشکەکا مەلا عەلی د ژیێ سال و نیڤا دا دخانی دا دهێتە سۆتن.

وی دەمی مەلا عەلی ژ گوندێ بێدوهێ دزڤریتە مال، وی ل گۆندێ ئۆرمانێ گوهداری قیڕیێن دەیکا خوە دبیت، ئێدی ئەو دزانیت کو خانیێ وان یێ سۆتی و ئەو د بێ مقەدەر نینن. خەلکێ گوندی هەمی هاریکاریێ دکەن، حەتا جەنازێ خویشکا وی یا زاڕۆك ژ بن ئاگرێ تیزابێ دئیننە دەر، لێ مخابن، ژ ئەنجامێ سۆتنێ لەشێ خویشکا وی یا بێ گوننەه، مینا قورمکەکێ رەش لێدهێت.

هەر د ئەنجامێ وێ بۆمبەبارانێ دا، زاڕۆکەکێ دی، ب ناڤێ رەمەزان ئیسماعیل نەبی د ژیێ 3-4 سالیێ دا د مالەکا دی یا گوندێ دا دهێتە سۆتن.

ل گوندێ بناڤیێ ژی دوو زەلامێن خەلکێ گوندێ ئۆرمانێ کو ب سەرەدان چوبونە وێرێ دهێنە شەهیدکرن.

پشتی مالا بابێ مەلا عەلی ڕاڤینی دهێتە سۆتن، ئەو کۆچبەری گوندێ دێشیشێ دبن. ئەو دوو سالا ل مالا باپیرێ خوە یێ دەیکێ دمینن. باپیرێ مەلا عەلی ژ ناڤ مزووری ژووریا، ژبەر خوینداریێ هاتبوو گوندێ دێشێشێ. مەلا عەلی ل وێرێ ل بەر دەستێ مەلا عەبدوللایێ بیادرەیی دبیتە فەقە و دەست ب خاندنێن ئۆلی دکەت.

پاش جارەکا دی دزڤڕنەڤە گوندێ ڕاڤینا و خانیێ خوە ئاڤا دکەنەڤە، لێ خانیێ وان بۆ جارا دوویێ ل سالا 1963 دەمێ ڕژێما ئیراقێ هێرشێ دکەتە سەر چیایێ مەتینی، ژ لایی فرۆکەیێن ڕژێمێ ڤە دهێتەڤە سۆتن، ئێدی ئەو مالا خوە دبەنە گوندێ ئۆرمانێ و د خانیێ ئەحمەد ئیبراهیمێ ئۆرمانی ڤە دژین.

مەلا عەلی ڕاڤینی بیرا وی ل شەرێ چییایێ مەتینا دهێت و دبێژیت، ئەو شەڕ نێزیکی 45 ڕۆژان ڤەدکێشیت، سوپایێ ئیراقێ و سوریێ پشکداریێ د وی شەڕیدا دکەن و حەتا گوندێ دەرگەلێ پێشڤە دهێن. گەلەك گوندێن دەڤەرێ، مینا ئەرەدنا، بامەڕنێ، خانکێ، شێلازا و ئاسهێ و گەلەکێن دی دهێنە بەردان و خەلکێ وان گوندا ئاوارەیی گوندێن دی یێن دەڤەرا بەرواریا دبن.

گوندێن دەڤەرا بەرواریا و وەڵاتێ شخۆی ژ ژلایێ ڕژێما ئیراقێ ڤە دهێتە تۆپبارانکرن. ل گوندێن چەلکێ،  خشخاشا، بابیرێ و کێستە هەژمارەکا سڤیلان دهێنە شەهیدکرن. هەر دوێ شەڕیدا شێبەیێ مەسیحی دگەل 100 جاشا هێرشێ دکەتە سەرێ کلۆخەی ل چییایێ گابنێرکی، لێ ئەو هێرش دشکێت و شێبە و جاشێن وی هەمی ب دەستێن پێشمەرگەیی دهێنە کوشتن و ئەو شکەستن دبیتە ئەگەرێ شکەستنا ڕژێما ئیراقێ د شەڕێ مەتینی دا.

ل ساڵا 1963 مەلا عەلی ل کۆلانا ڕەزا، ل ناڤبەرا گوندێ ئۆرمانێ و ڕاڤینا مەلا عەبدولایێ بیادرەیی و مەلا رەمەزانێ قومری دبینیت، کو یێ بەرەڤ گوندێ ئورمانێ ڤە دچن، ئەو دناڤبەرا خوە دا دبێژن، کو ئەو کەسێ ل ئۆرمانێ نانیاسن و نزانن دێ چنە مالا کێ، مەلا عەلی گوه ل سوحبەتا وان دبیت و ب پێش وانڤە دچیت.

دەمێ ئەو مەلا عەلی دبینن، مەلا عەبدوللا دبێژیت: ئاها، ئەڤە فەق عەلیێ من هات، پشتی هینگی مەلا عەلی وان دبەتە مالا خوە. مەلا عەبدوللا ل بەرە بچیتە گوندێ تروانش قوتابخانا فەقا ڤەکەت، لۆما ئەو داخوازێ ژ بابێ مەلا عەلی دکەت، کو مەلا عەلی ژی ڤرێکەتە وێرێ.

ڕۆژا پاشتر عەبدوللایێ بیادرەیی و مەلا رەمەزان دچنە گوندێ تروانش. ڕۆژا دویفدا بابێ مەلا عەلی دەستەکێ نیڤینا دهاڤێتە سەر پشتا دەوارێ خوە و کوڕێ خوە مەلا عەلی لێ سووار دکەت و وی دبەتە گوندێ تروانش. ژبلی مەلا عەلی ڕاڤینی و مەلا رەمەزان قومری (بهەشتی)، مەلا حسێن، نەجیب، مەلا محەمەد ئیسلام، یاسین غازی و 5-6 گەنجێن خەلکێ گوندێ قومریێ دچنە گوندێ تروانشێ و هەتا ساڵا 1967 ل وێرێ درێژیێ ب خواندنا خوە ددەن.

پشتی هینگێ مەلا عەلی و یاسینێ غازی دچنە زێوکا محەمەدێ یاسینی ل بەر دەستێ مەلا یاسینێ گۆیی، کو پێش وەخت پێشنڤێژ و گۆتاربێژێ گوندێ تروانشێ بوو، درێژیێ ب خاندنا خوە ددەن.

چەوا مەلا عەلی دبیتە ئەندامێ پارتی
حوسەینێ زەینەبێ کادرەکێ پارتی بوو و ئەندام ڕێکخراو بوو، لێ ئەو نەخویندەوارە، لەوا نەچاردبیت داخوازێ ژ مەلا عەلی بکەت کو پەیرەو و پرۆگرامێ پارتی بۆ ئەندامان بخوینیت، دا ژنوی حوسەین بۆ ئەندامێن پارتی ڕاڤەبکەت.

هەر چەندە مەلا عەلی دبن 18 سالیێ دا بوو، لێ ئەو وێ چەندێ ب دەلیڤە دزانیت، کو داخوازا ئەندامبوونێ د ناڤ پارتی دا بکەت، ئەگەر وی وەکو ئەندام د ناڤ پارتی دا وەرنەگرن، ئێدی ئەو ئامادە نینە هاریکاریا وان بکەت.

ب ئەڤی ڕەنگی مەلا عەلی ڕاڤینی ل ساڵا 1967 دبیتە پالێوراو دناڤ ڕێزێن پارتی دا و ل سالا 1968 شەرەفا ئەندامەتیێ وەردگریت.

ل ڕۆژهەلاتێ دەڤەرا بەرواریا دوو رێکخراوێن پارتی ب ناڤێ زاب و خابوور هەبوون.

زەیا یاتی بەرپرسێ ڕێکخراوا زاب بوو، سالح محەمەد عەلی، جەلادەت مایی و عاسم مایی و مەلا عەلی ڕاڤینی ئەندامێن دەستەیا کارگێریا وێ ڕێکخراوێ بوون.

مەلا عەلی ڕاڤینی حەتا ساڵا 1970 دگەل رێکخراوا زاب درێژیێ ب خەباتا خوە یا پارتایەتی ددەت.

پشتی ڕێکەفتنا 11ێ ئادارێ ب فەرمانا بارزانیێ نەمر ڕێکخراوا ئێکەتیا زانایێن ئاینی دهێتە دامەزراندن، ژ بۆ ڤەکرنا لقەکا وێ ڕێکخراوێ ل دەڤەرا بەرواریا، کۆمبوونەکا زانایێن ئاینی یێن دەڤەرێ ل گوندێ ئۆرمانێ دهێتە ئەنجامدان. د وێ کۆمبوونێ دا هەژمارەکا بەرچاڤا زانایێن ئاینی یێن دەڤەرێ پشکداریێ تێدا دکەن، ژ وانا مەلا تاهایێ مایی، مەلا عەلی ڕاڤینی، مەلا عبدالمجید، مەلا زەکیێ شێلازی، مەلا حسێنێ بێدوهی، مەلا ئەمین و هەژمەرەکا دی.

د وێ کۆمبوونێ دا مەلا تاهایێ مایی وەکو بەرپرسێ لقا ئێکەتیا زانایێن ئاینێ ئیسلامێ ل دەڤەرا بەرواریا دهێتە هەلبژارتن، مەلا عەلی، مەلا رەمەزان قومری، مەلا مجید و مەلا عبدالغفور دبن کارگێڕێن لقێ، مەلا ئەمین، مەلا تەوفیق زەکی و مەلا ئیسف دبن دەستەیا لژنا فەتوایێ.

لێ پشتی دەمەکێ مەلا تاها دەست ژ بەرپرسیاریا لقێ بەرددەت و گەلەك مەلایێن دی ژی ژ لقا ئێکەتیا زانایان دوور دکەڤن. مەلا عبدالغفور ل شوونا مەلا تاهای بەرپرسیاریا لقێ وەردگریت، مەلا عەلی، مەلا رەمەزان و مەلا مجید وەکو کارگێڕ دمینن.

مەلا ئەمین، مەلا ئیسف و مەلا حسێن ژی وەکو لژنا فەتوایێ بەردەوام دبن.

پشتی شکەستنا شۆڕەشێ مەلا عەلی خوە ڕادەستی ڕژێمێ دکەت و نڤیسارەکێ بۆ تەجنیدا ئامێدیێ ژ کارمەندێن ڕژێمێ وەردگریت، دەمێ ئەو نامێ دگەهینیت تەجنیدێ فەرمانا ڤەگوهازتنا وی وەکو پێشنڤێژ و گۆتارخوین، ل شوونا مەلا مەحمودێ دێرشەوی بۆ گوندێ سکرینێ دەردکەڤیت.

بەری شکەستنا شۆڕەشێ ئەحمەد سکرینی و هندەك مرۆڤێن وی ب گوننەها هەولا کوشتنا (بۆمیدیەن) هاتبوون گرتن و بۆ زیندانا کەلها رایات هاتبوون هنارتن.

پشتی شکەستنا شۆڕشێ ئەو دهێنە ئازادکرن و چەکێ ڕژێمێ هەلدگرن.

ئەحمەد سکرینی و هەژمارەکا کەس و کارێن وی مینا عەبدوللایێ ئۆسمان بەگێ، حکمەت، غازی، سەدیق و برازایێن وی خرابکاریا دکەن.

مەلا عەلی و هەژمارەکا هەڤالێن وی، نامێن گەفێ ب دەستی دنڤیسن و د هاڤێنە د مالا ئەحمەد سکرینی و هەڤکارێن دی یێن ڕژێمێ ڤە و هۆشداریێ ددەن وان کو دەست ژ هەڤکاریا رژێمێ بەردەن.

بەرامبەری خرابکاریێن وان کەسا، مەلا عەلی هەر ل ساڵا 1975 سەربخوە دگەل هەژمارەکا خەلکێ گوندێن بریفکا، هەدێنە، بناڤیێ و کانی دسارکێ ب هەڤکاری دگەل سەیدایێ مەلا محەمەد حەسەن کانیچنارکی، حاجی تاها کانیچنارکی، عەلی سالح شێلازی، حسێنێ سارۆیێ، سۆفی حەسەن، حەسەنێ عەبێ و عەمەرێ عەبێ.

مەلا عەلی بۆ هەر ئێکی ژ وان کونیەکێ چێتکەت و ناڤێن وان ل تۆمارەکێ دنڤێسیت و هەیکەلێ ڕێکخستنێ ددانیت وەکو ئامادەباشیەکا پێشوەخت بۆ دەستپێکرنا شۆڕەشێ.

ئەمنا ڕژێمێ ئەحمەد سکرینی و سەدیق حەسەنێ عەلی ئاگەهدار دکەت کو کارەکێ دهێتەکرن و ل گۆرەی دیڤچوونێن وان ژێدەرێ وی کاری مەلا عەلی ڕاڤینییە، لێ ئەو مەلا عەلی ئاگەهدار ناکەن. ل ناڤبەرا ئەحمەد تاهری و مەلا عەلی تێکدچیت، دگەهیتە وێ ڕاددێ کو شکایێتێ ل مەلا عەلی بکەت.

مەلا عەلی ب ڕۆژێ ژ مالێ دەرناکەڤیت، ئەو و هەڤالێن خوە ب شەڤێ کارێ خوە یێ نهێنی دکەن.

ئەحمەد سکرینی، شکایێتێ ل مەلا عەلی دکەت و ئەو رێڤەبەرێ ناحیێ، ئەمنێ و ئیستخباراتێ دئینیتە سکرینێ و دبێژیتە وان، یان ئەو یان ژی مەلا عەلی دێ ل سکرینێ بن.

مەلا عەلی ل ژێر ڤان گڤاشتنا مالا خوە دبەت و دچیتە گوندی. وی هینگی کچکەکا 3-4 هەیڤی هەیە.

ڕۆژەکێ یاسین ئۆرەیی کچا خوە ڤرێدکەتە دووف وی ڕا و دبێژیتە وی کو دوو مێهڤان یێن بۆ وی هاتین مالێ و وان داخوازکریە وی ببینن.

مەلا عەلی ل دووف داخوازا یاسین ئۆرەیی دچیتە مالا وی، ئەو دوو مێڤانێن بیانی ل وێرێ دبینیت، خاکێن وان دبێسەروبەر بوون، کۆلاڤێن وان، وەکی یێن دەڤەرا زێبارێ کۆفیکەکا پێڤەبوو، هەر ئێکێ ژ وان دەمانجەکا دبەرڕا بوو.

ئەو مێڤان دبێژنە مەلا عەلی کو وان کارەکێ ب وی هەی و داخوازێ ژ وی دکەن کو دگەل وان دەرکەڤیتە ژدەرڤە، مەلا عەلی دبێژیتە وان ما ل ڤێرە ئانکو د ژوورڤە چێنابیت، ئەو دبێژن، نەخێر دڤێت بچینە ژ دەرڤە. مەلا عەلی دگەل وان هەردوو مێڤانان دەردکەڤیتە ژدەرڤە ل ناڤ جنینکا یاسین.

ئێك ژ وان هەردوو مێڤانا نامەکێ ژ بەریکا خوە دئینیتە دەرێ، ئەو نامە دەردکەڤیت یا شەهید عەلی عوبەیدوللایێ مایی. عەلی عوبەیدوللای د وێ نامێ دا دبێژیت:

ئەو من دوو مرۆڤێن خۆشتڤی هنارتینە دەف تە یی خۆشتڤی، هیڤیدارم دوو کەسێن جامێر و جهێ باوەریێ بدەیە دگەل وان و هاریکاریا وان بکەیی حەتا دگەهنە دەڤەرا بەرواری ژێریا.

مەلا عەلی پشتی خاندنا وێ نامێ، پسیارێ ژ وان هەردوو زەلاما دکەت کا ئەو کینە، ئەو ژی خوە ب مەلا عەبدوللای ددەن نیاسین. ئێك ژ ئەوان دەردکەڤیت شەهید مەحمود ئێزدی و یێ دی ژی دەردکەڤیت عادل مزووری. ئەو هەردوو ئێکەم کادرێن شۆڕشا گولانێ بوونە، کو ژ لایی سەرکردایەتیا دەمکی ڤە هاتینە هنارتن بۆ دەڤەرێن بەرواری ژێری، مزووری، بەرێ گارەی، زێبارێ و دەڤەرێن ئێزدیا و دەشتێ و هاتبوون ڕاسپارتن ب ڕاچاندنا تەڤنێ ڕێکخستنێن پارتی یێن نهێنی ل وان دەڤەرا. ژبلی شەهید مەحمود ئێزدی و عادل مزووری کەسەکێ دی ب ناڤێ ئیسماعیل بامەڕنی ژی دگەل وان بوو.

مەلا عەلی، حسێنێ عەبێ و حەمۆیێ کوڕێ نەبی کانیکی وەکو شەهرەزا ددەتە دگەل وان، لێ ئەو جارەکا دی دچنەڤە دەف شەهید عەلی عوبەیدوللای و پێکڤە ڤەدگەڕنەڤە دەف مەلا عەلی ڕاڤینی و پسیار ژ وی دکەن کا ل دەڤەرا بەرواریا چ کار دهێتەکرن.

مەلا عەلی ژی تۆمارا ناڤێن هەڤال و هەڤکارێن خوە ڕادەستی شەهید عەلی عوبەیدوللای دکەت. بێ قام کەیفا شەهید عەلی عوبەیدوللای ب کار و چالاکیێن مەلا عەلی و هەڤالێن وی دهێت و ڕێکخراوەکێ بو وان رێکخستیا دادمەزرینیت و ناڤێ شەهید لەیلا قاسم ددانیتە سەر. ئێدی ل ڤێرە کار و چالاکیێن مەلا عەلی و هەڤالێن وی ب ئاوایەکێ فەرمی ژ لایی شۆڕەشێ ڤە دهێنە نیاسین.

بزاڤ و چالاکیێن ڕێکخراوا شەهید لەیلا قاسم بەرفرەهدبن و ڕۆژ ب ڕۆژ ئەندامێن وان زێدە دبن، ئێدی ئەو ڕێکخراو دبیتە دوو رێکخراو.

چەوا رێکخستنا وان ئاشکەرا دبیت
پشتی کو پەیوەندیا مەلا عەلی دکەڤیتە دگەل شەهید عەلی عوبەیدوللای، ئێدی ئەو هەمی فەرمانێن خوە ژ وی وەردگرن. شەهید عەلی عوبەیدوللا ئێکەم کەس بوو ل کوردستانێ پشتی شکەستنا شۆڕەشا ئەیلۆلێ، دەست ب ئاڤاکرنا تۆڕێن رێکخستنێن نهێنی یێن پارتی کری، لۆما وی پەیوەندی دگەل هەمی ڕێکخستنێن پارتی ل کوردستانێ هەبوو.

ل سەر ڤێ بنەمایێ شەهید عەلی عوبەیدوللا داخوازێ ژ مەلا عەلی دکەت کو خوە بگەهینیت حەیدەر ساعاتی ل دهۆکێ و خوە ب وی بدەتە نیاسین. هەر چەندە مەلا عەلی ڤی کاری باش نابینیت، چونکە وی نیاسینا پێشوەخت دگەل حەیدەر ساعتی نینە، و ئەو ڤێ پەیوەندیی ب مەترسی ل سەر خەباتا خوە یا نهێنی دزانی، لێ شەهید عەلی عوبەیدوللا وی پشتڕاست دکەت و ترسا وی ڤەدڕەڤینت.

مەلا عەلی ل دووف داخواز و فەرمانا شەهید عەلی عوبەیدوللای دچیتە دهۆکێ دەف حەیدەر ساعاتی و خوە ب وی و هەڤکارێ وی ئەحمەد عەلی ئەحمەد ئیسماعیل ددەتە نیاسین و ئێدی ئەو پێکڤە کاردکەن.

هەر پۆستەکێ ژ دەف شەهید عەلی عوبەیدوللای بۆ مەلا عەلی هاتبا، ئێدی ئەو وی پۆستی بۆ حەیدەر ساعاتی دهنێریت.

مەلا عەبدوللا بامەڕنی ژی، پرا پەیوەندیا وان بوو دگەل محەمەد سەدیق هرۆری.

وی دەمی عەلی رشدی ئامێدی ب راسپاردا ڕژێمێ دچیتە د ناڤ وێ ڕێکخستنێ دا.

عەلی رشدی هەمی پێزانینان ل سەر وێ رێکخستنێ، گاڤ ب گاڤ دگەهینیتە ڕژێمێ، بگرە حەتا دەم جهێ کۆمبوونا وان ژی.

ڕەشەکێن ئەمنا ڕژێمێ ب سەر مالا محەمەد سەدیق هرۆری دا دگرن و ژنکێن مالا وی ژی دگرن، ئەو ژی داکو ژنکێن مالا خوە ژ دەستێن ڕەشەکێن ئەمنێ بینیتە دەر، ئێکسەر دانپێدانێ دکەت و ناڤێ مەلا عەبدوللایێ بامەڕنی ژی ئاشکرا دکەت. مەلا عەبدوللا ژی حەیدەر ساعاتی ئاشکرا دکەت.

مەلا عەلی ب چەند هەیڤا بەری بهێت گرتن، دچیتە گوندی و ژ وێرێ دچیتە دەف نوریێ مەلا سەلیمێ شێلازی. نوری ژی هەڤالێ وان یێ ڕێکخستنێ بوو.

حەیدەر ساعاتی کەسەکی دهنێریتە دەف مەلا عەلی و وی ئاگەهداردکەت، کو وان چ دانپێدان ل سەر وی نەکریە و داخوازێ ژ مەلا عەلی دکەت کو ل سەر خەباتا نهێنی بەردەوامبیت و هەروەسا چاڤێ وی ل خێزانێن وان ژی بیت.

مەلا عەلی ل دووف داخوازا حەیدەر ساعاتی بەردەوامیێ ب کار و چالاکیێن خوە ددەت و هاریکاریا خێزانێن هەڤالێن خوە یێن گرتی ژی دکەت و ناهێلیت چ کێماسی بگەهنە وان. مەلا عەلی پارا ژ دۆست و خەلکێ جهێ باوەریێ وەردگریت و دددەتە خێزانێن هەڤالێن خوە یێن گرتی ددەستێ ڕژێمێ دا.

پشتی هەڤالێن مەلا عەلی ژ ئەمنا دهۆکێ بۆ هەیئا کەرکووکێ دهێنە برن و جارەکادی دکەڤنەڤە بەر لێدان ئەشکەنجەیا هۆڤانە یا ڕژێمێ، ئێدی بەدەنێ وان خوە ل بەر ئێش و ئازاران ناگریت، لۆما دانپێدانێ ل سەر مەلا عەلی و شەهید عەلی عوبەیدوللایێ مایی دکەن.

مەلا عەلی حەتا 31/12/1976 دچیتە هەولێرێ ژ بۆ پشکداریێ د کۆمبوونەکا بەرفرەها زانایێن ئاینی دا بکەت. ئەو مژوولی سەرەدەریا دامەزراندنا خوە دبیت.

مەلا عەلی، داکو خوە ژ بەر چاڤێن ڕژێمێ بەرزە بکەت، دچیتە گوندەکێ و ب شەڤێ ژی ناڤەگەریتەڤە مالا خوە.

ئەمنا ڕژێمێ ئەحمەد رەشید بەگ رادسپێریت کو بچیتە دەف مەلا عەلی و وی ئاگەهدار دکەت کو ڕێڤەبەرێ ناحیا سەرسنگێ، داخوازا دیتنا وی کریە و داخوازێ ژ ئەحمەد بەگێ دکەن، کو بێژیتە مەلا عەلی ژ بەر بابەتێ دامەزراندنا وی یە و ب چ رەنگا بەحسێ ئەمنێ نەکەت.

مەلا عەلی دچیتە دەف رەشید بەگێ بابێ ئەحمەد بەگێ و داخوازێ ژ وی دکەت کو بچیتە دەف ئەحمەدێ کوڕێ خوە و ژ وی بپرسیت، کا ئەڤە ئەمنا ڕژێمێ یە هنارتیە دووف وی ڕا یان نە.

مەلا عەلی دبێژیتە رەشید بەگێ:
باش بزانە هەما ئەز هاتمە گرتن، دێ دانپێدانێ ل سەر تە و برازایێ تە کەم و هەر گاڤا ئەز هاتمە بەردان، بەری ئەز بچم مالا خوە، دێ تە و ئەحمەد بەگێ کوڕێ تە کوژم.

د سەر ڤێ چەندێ ڕا ئەحمەد بەگ پشتڕاستیێ ددەتە مەلا عەلی، کو نە ئەمنە، بەلکو دۆستێ وی یێ ڕێڤەبەرێ ناحیێ یە، هنارتیە دووف وی ڕا.

مەلا عەلی پشتی پشتڕاست دبیت، کو چ مەترسی ل سەر وی نینن، ئەو دچیتە مالا رێڤەبەرێ ناحیا سەرسنگێ.

دەمێ مەلا عەلی دچیتە مالا رێڤەبەرێ ناحیێ، ئەو هەست دکەت، کو ڕەوش یا سروشتی نینە، ئەو دبینیت، کو سوپا و ڕەشەکێن ئەمن و ئیستخباراتا ڕژێمێ ل کۆچە و کۆلانان د بەڵاڤن، لێ ئەو دچیتە بەردەرێ مالێ و ل دەرگەهی ددەت، ژنکا ڕێڤەبەرێ ناحیێ دەرگەهی ڤەدکەت.

دەمێ مەلا عەلی پسیارا عبدالقادری ژ وێ دکەت، ئەو دبێژیتە وی، هەر دوهی پشتی، توو ژ دەف وی دەرکەتی، ئەو یێ چوویە مۆسل و هێشتا نەهاتیڤە.

مەلا عەلی زانی، کو کەتە خەفکێ، ئێدی سەربازێن سوپایێ ڕژێمێ و ڕەشەکێن ئەمن ئیستخباراتێ وی دوورپێچ دکەن و وی دگرن و چاڤێن وی گرێددەن و دهاڤێنە د پشتا ترۆمبێلەکا لاندگرۆز دا و دگەل خوە دبەن.

دەمێ ترۆمبێلا وان دگهەیتە زاویتە، مەلا عەلی هزر ل ڕەڤێ دکەت، لۆما ئەو ب حیجەتا دەستئاڤێ، ترۆمبێلێ ددەتە ڕاوەستاندن، لێ ڕەشەکێن ئەمنا ڕژێمێ دگەل وی دەردکەڤن و ب چەكڤە زێرەڤانیێ ل وی دکەن.

مەلا عەلی چ ڕێکێن ڕەڤێ نابینیت، لۆما نەچاردبیت ل تۆرومبێلێ سووار ببیتەڤە.

ئەمنا ڕژێمێ مەلا عەلی دبەنە بارەگایێ خوە ل تاخێ گرێ باسێ ل دهۆکێ و وی دهاڤێنە د ژوورەکێ ڤە. فوئاد بەگێ دەرگەلی و محەمەدێ برایێ بشار ئاغایێ سندی د وێ ژوورێ ڤە بوون. مەلا عەلی پسیارێ ژ وان دکەت، کا ئەو سەرا چ هاتینە گرتن، لێ ئەو داخوازێ ژ مەلا عەلی دکەت، کو دگەل وان نەئاخڤیت، چونکە دێ بیتە ئەگەرا ئیشکەنجەدانا وان و یا خوە ب خوە ژی.

هندەك خوارن د سەتلەکێ دا مابوو، فوئاد بەگ و محەمەدێ برایێ بشار ئاغای داخوازی ژ مەلا عەلی دکەن، وێ خوارنێ بخۆت، لێ دێ خارن د کێرێ ڕا چیتە خوارێ، مەلا عەلی بێ خارن و ڤەخوارن د وێ ژوورێ ڤە دمینیت حەتا درەنگی شەڤ.

ل دەمژمێر ئێک و نیڤێ شەڤێ ڕەشەکێن ئەمنێ مەلا عەلی ڕادکێشنە ڤەکۆلینێ و وی دبەنە دەف قاسم شەبەك کو وی دەمی ڕێڤەبەرێ ئەمنا ڕژێمێ بوو ل دهۆکێ.

تۆمارەکا ل بەر سینگێ قاسم شەبەك، پشتی ئەو ب ساتیلێ خوە یێ بەعسیانی ب خێرهاتنا مەلا عەلی دکەت، پسیارا ناڤێ وی دکەت. مەلا عەلی ناڤێ خوە یێ سێقۆلی دبێژیتێ. قاسم شەبەك پسیارێ ژ مەلا عەلی دکەت کا ئەو لایەنگرێ تالەبانی یە یان یێ بارزانی یە، هەروەسا پسیار دکەت کا ئەو نۆری مەلا سەلیم و عەلی عوبەیدوللای دنیاسیت یان نە.

مەلا عەلی نەکامیێ ل هەبوونا هەر جۆرەکێ پەیوەندیێ دگەل هەر رێکخستنەکێ و هەر کەسەکی دکەت و دبێژیتە قاسم شەبەکێ، کو نەحەزێن وی ب زانابوون و ئەڤ پیلانە بۆ وی دانایە و وی ئاگەه ژ چ نینە. قاسم شەبەك هندەك خەبەرا دبێژیتە مەلا عەلی و د بێژیتە وی، تو دێ ل بەر مە بەرزەکەیی و هندەك شەقا ژی ل وی ددەت.

مەلا عەلی ڕاڤینی د ڤێ دیدارێ دا دبێژیت:
پشتی ڕێڤەبەرێ ئەمنا ڕژێمێ ناڤێ عەلی عوبەیدوللای ئینای، ئەز گەلەك ترسیام کو وی ژی بگرن، چونکە ئەگەر ئەو هاتە گرتن، ئەڤە ڕێکخسنا پارتی هەمی هاتە ئاشکەراکرن و دێ ب سەدان ئەندامێن ڕێکخستنێ هێنەگرتن.

ڕۆژا پاشتر مەلا عەلی بۆ بنگەهێ پۆلیسێن دهۆکێ دهێتە برن، کو ژ وێرێ بۆ مۆسل و پاشی بۆ کەرکووکێ بهێتە هنارتن. مەلا عەلی هەر یێ د هزرا شەهید عەلی عوبەیدوللای دا.

مەلا عەلی ل بنگەهێ پۆلیسێن دهۆکێ، پۆلیسەکێ نیاس دبینیت و دبێژیتە وی، دڤێت توو بهێیە د زیندانێ دا ل دەف من، چونکو من کارەکێ مان و نەمانێ یێ ب تە هەیی، ڤێجا تۆ شەڕەکێ دگەل ئێکێ دکەیی یان ب هەر حالێ هەبیت دڤێت بهێیە د ژوورا من یا زیندانێ دا.

ئەو پۆلیس دا کو بکەڤیتە د زیندانێ دا، شەڕەکی د گەل هەڤالەکێ خوە چێدکەت و سەرا هندێ دهێتە دەستەسەرکرن و وی د هاڤێنە د وێ ژوورا مەلا عەلی تێڤە.

مەلا عەلی دبێژیتە پۆلیسی:
دڤێت تۆ بچیە گوندێ شێلازا، یان هەڤالەکێ خوە یێ جهێ باوەریێ ڤڕێکەیی وێرێ و داخازێ ژ وی دکەت کو مەلا نۆری سەلیم ببینیت و وی ئاگەهدار بکەت کو (عبدالرحمن شنگالی) ب تۆمارا ناڤێن رێکخستیێن پارتی و ئێکەتی ڤە یێ هاتیە گرتن و ناڤێ وی و یێ عەلیێ عوبەیدوللای ژی یێن تێدا.

هەڤالێ وی پۆلیسی ژ وی دبوویت و وی ددەتە بەردان، پشتی دهێتە بەردان، ئەو (عسمەت حەسەن کانی چنارکی) د هنێریتە دەف مەلا نوری شێلازی و ناما مەلا عەلی دگەهینیتە وی.

مەلا نوری ژی دەملدەست دچیتە مایێ، شەهید عەلی عوبەیدوللای ئاگەهدار دکەت و ئەو هەردوو پێکڤە دەردکەڤن و پەیوەندیێ ب شۆڕەشی دکەن.

شەهید عەلی عوبەیدوللا و مەلا نوری شێلازی ژ گوندێ مایێ دەردکەڤن، پشتی هینگێ ب دەمژمێرەکی کێمتر ڕەشەکێن ئەمنا ڕژێمێ ب سەر مالا شەهید عەلی عوبەیدوللای دا دگرن.

ڕەشەکێن ئەمنێ دچنە دەف حەسەنێ برایێ شەهید عەلی عوبەیدوللای و پسیارا شەهید عەلی ژ وی دکەن، ئەو ژی دبێژیتە وان، کو ئەو یێ هاتیە دەف وان ل کانیماسێ و دبێژیتە وان، سەیرە کو هەوە ب ڕێڤە ئەو نەدیتبیت.

مەلا عەلی 2-3 شەڤا ل بنگەهێ پۆلیسێن دهۆکێ دمینیت و پشتی هینگێ وی بۆ زیندانا شێتا یا مۆسل دبەن. مەلا عەلی شەڤەکێ د ناڤ شێتا دا دەرباز دکەت و ڕۆژا پاشتر وی دبن زیندانا هەولێرێ.

کەسەك ب ناڤێ نەقیب جەلال بەرپرسێ وێ زیندانێ بوو، ل سەر دەمێ شۆڕەشا ئەیلۆلێ، ئەو نەقیب جەلالە ژ لایێ پێشمەرگەیی ڤە دهێتە گرتن و بڕیارا کوشتنا وی دهێتە دان. محەمەدێ مامێ مەلا عەلی، محەمەد سەلیم فەرحان، حەجی عەلیێ بەسێ و کەسەکێ دی کو خەلکێ گوندێ وەرمێلێ بوو ل کەرکووکێ سەر ب پاراستنا پارتی ڤە بوون، ئەو وی نەقیب جەلالی د پارێزن و ناهێلن بهێتە کوشتن.

مەلا عەلی د زیندانا هەولێرێ د هاڤێنە د تەوالێتەکێ ڤە، لێ پشتی نەقیب جەلال دزانیت کو ئەو خەلکێ دەڤەرا دهۆکێ یە، پۆلیسەکێ دهنێریتە دووف وی ڕا و وی دئینیتە دەف خوە. نەقیب جەلال ب خێرهاتنەکا گەرم ب مەلا عەلی دکەت و کورسیکەکێ بو وی ددانیت.

نەقیب جەلال پسیارا مەلا عەلی دکەت کا ئەو خەلکێ کیژان دەڤەرێ یە، مەلا عەلی ژی دبێژیتە وی کو ئەو خەلکێ گوندێ ڕاڤینا یێ سەر دەڤەرا کانیماسێ ڤە یە ل پارێزگەها دهۆکێ.

نەقیب جەلال پسیارا مەلا عەلی دکەت، کا ئەو محەمەد جەرگیس دنیاسیت، لێ باوەریا مەلا عەلی ب وی ناهێت، لۆما دبێژیتە وی، کو ئەو وی نانیاسیت. نەقیب جەلال دبێژیتە مەلا عەلی:
ئەز دزانم کو تو برایێ وی نینی، چونکو نەزیرێ برایێ وی ل شۆڕەشا ئەیلۆلێ یێ شەهیدبوویی، دا کو مەلا عەلی باوەریا خوە ب نەقیب جەلالی بینیت، ئەو دبێژیتە مەلا عەلی، کو ئەو پشتی رژێما ئیرانێ محەمەد جەرگیس ڕادەستی ڕژێما ئیراقێ کری و بۆ دیوانیی هاتیە دوورئێخستن، ئەزێ چوویمە سەرەدانا وی لوێرێ. ژ نوی مەلا عەلی چیرۆکا گرتنا خوە بۆ وی دبێژیت.

نەقیب جەلال دبێژیتە مەلا عەلی، ئەگەر چاڤێن تە بیننەدەر و نێنووکێن تە هەلکێشن، دانپێدانێ ل سەر خوە نەکەیی و هندی ئەز بشێم ژی دێ ل ڤێرە ڕاگرم، چونکو هەر دەمێ تو ژ ڤێرە بری، دێ بەرەڤ گۆڕێ خوە چی. نەقیب جەلال سەرتراشەکی بۆ مەلا عەلی دئینیت، پرچا وی ددەتە چێکرن و ئاڤێ بۆ ددەتە گەرمکرن و سەر و جلکێن خوە ژی دشۆت.

نەقیب جەلال ل گۆرەی شیانێن خوە 17 ڕۆژا فائیلا مەلا عەلی ڤەدشێریت و وی ل دەف خوە دهێلیت. پشتی دەربازبوونا 17 ڕۆژا مەلا عەلی بۆ هەیئا کەرکووکێ دهێتە هنارتن.

دەمێ ئەو دکەڤیتە د وێ زیندانا تژی ترس و سەهم دا، ل دەستپێکێ چاڤێن وی ب کۆمێن جلکێن کوردی یێن پیس و ڕزی ل بەر بارانێ دکەڤیت، ئەو ئێکسەر هزر دکەت کو خودانێن وان جلکا هەمی یێن هاتین سێدارەدان و چارەنڤیسێ وی ژی دێ وەکی یێ وان بیت.

مەلا عەلی د هاڤێنە د ژوورەکا تژی زیندانی ڤە، ئەحمەد عەلیێ هاریکارێ حەیدەر ساعاتی گازی وی دکەت و هۆشداریێ ددەتە وی کو دانپێدانێ نە ل سەر خوە و نە ژی ل سەر کەسێ نەکەت و دبێژیتە وی، کو وان ژی دانپێدان ل سەر وی نەکریە، بەلکو بتنێ یێ گۆتی کو وان داخواز ژ یا ژ وی کری، کو دگەل وان کارکەت و پشتی هینگێ یێن هاتین گرتن.

پشتی مەلا عەلی ڕادکێشن بەر ئەشکەنجە و ڤەکۆلینێ بۆ وی ڕۆندبیت، کو ئەمنا ڕژێمێ هەمی پێزانین یێن ل سەر وی و هەڤالێن وی و دەم و جهێن کۆمبوونێن وان هەین.

مەلا عەلی نەکامیێ دکەت کو وی ئاگەه ژ چ رێکخستن و چالاکی و کۆمبوونا هەبیت، لۆما ئەو دکەڤیتە بەر لێدان و ئەشکەنجا هۆڤانە یا ڕەشەکێن ئەمنا ڕژێمێ.
پیێن مەلا عەلی ژ بەر لێدانێ ئێدی ناچەمیێن، ڕانێن وی دڕزن و کرم دکەڤن برینێن وی، لێ ئەو هەر دانپێدانێ ناکەت.

ڕەشەکێن ئەمنێ چ پێنامینت، ژبلی خەبەر و گۆتنێن کرێت و دبێژنە مەلا عەلی، و دبێژنە وی:
ئەڤ لێدانا مە ل تە دای، ئەگەر ئاسن با خوە ل بەر نەدگرت و دا دانپێدانێ کەت، ئەڤە توو نە مرۆڤی؟
مەلا عەلی د بەرسفا وان دا دبێژیت: ئەز نە ستەمێ ل خوە دکەم و نە ل کەسێ، لێ هوون یێ ستەمێ ل من دکەن.

گەلەك هەڤالێن مەلا عەلی ل ژێر ئەشکەنجا هۆڤانەیا ڕژێمێ گیانێ خوە ژ دەست ددەن، وەکی:
عبدالکریم فەرحان، حسێنێ سارۆیێ، سەلمان، مەلا حسێن، زەکی ….هتد.

ل ساڵا 1977 هەڤالێن مەلا عەلی بۆ دادگەهەکا ڕۆکەشی دهێنە برن و سزایێن جۆراو جۆر بۆ وان دەردکەڤن.
مەلا عەلی 11 هەیڤا ل هەیئا کەرکووکێ دمینیت و پشتی هینگێ سزایێ سێدارەدانێ ژ لایێ دادگەها ڕژێمێ ڤە ل سەر وی دهێتە سەپاندن.

مەلا عەلی پشتی ئیستیئنافێ جارەکا دی دهێتەڤە دادگەهکرن و سزایێ وی ژ سێدارەدانێ بۆ 10 زیندان دهێتە گوهارتن.
پشتی دەرکەتنا بڕیارا دادگەها ڕژێمێ، مەلا عەلی بۆ دەربازکرنا سزایێ خوە، بۆ زیندانا ئەبو غرێب دهێتە هنارتن.

زیندانا ئەبو غرێب یا تژی بوو ژ زیندانیێن سیاسی یێن کورد، خدر تاها ئەحمەد بێغەباری، محەمەد عەلی و وەیسی هەدێنەیی(عەریف حەمکۆ)، عەبدوللایێ بشار ئاغای، حەیدەر ساعاتی ژی دگەل مەلا عەلی د زیندانێ ڤە بوون، پشتی هینگێ هەژمارەکا زاویتەییا ژی دئیننە وێرێ.

مەلا عەلی مینا هەمی زیندانیان ل کارگەهەکا چێکرنا مەحفوورا بەرامبەر پارەیەکێ گەلەك کێم بۆڕرژێمێ کار دکەت.

مەلا عەلی ل سەر کارێ خوە د زیندانێ دا بەردەوام دبیت. ل ساڵا 1978 میلازم عەلی دهێتە دەڤەرا ڕۆژهەلاتێ بەرواریا، ئەو دزانیت کو ڕێکخستیێن نهێنی یێن پارتی کو بەری وەختی گرێدایی مەلا عەلی ڕاڤینی بوون، هندەك پارچەیێن چەکی یێن سڤك و ناڤنجی هەنە. میلازم عەلی ژ بۆ ب دەستڤەئینانا وی چەکی، نامەکێ دگەل عبدالرزاق سەلمان هەدێنەیی بۆ مەلا عەلی د هنێریتە زیندانا ئەبو غرێب.

عبدالرزاق ڤێ نامێ دکەتە د پاکیتەکا جگارا یا ئەریدۆ دا و ل زیندانا ئەبو غرێب ڕادەستی مەلا عەلی دکەت. عەریف حەمکۆ گومانێ ژ ڕادەستکرنا وێ پاکیتێ دبەت، چونکو ئەو و عبدالرزاق گوندیێن ئێکن، بۆچی پاکێت دا مەلا عەلی و نەدا وی.

مەلا عەلی تێدگەهیت کو ئەو پۆستەکێ نهێنی یە، لۆما ئەو ب هێجەتا ڤەکرنا وی پۆستی دچیتە دەستشۆیێ و پشتی پۆستێ خوە دخوینیت، بەرسفێ ل سەر ددەت و داخوازێ ژ هەڤالێن خوە دکەت کو ئەو چەکێ ل دەف وان ڤەشارتی ڕادەستی میلازم عەلی بکەن. ئەو چەك ژ ئارپیچیەک، بیکەیسیەک و 5-6 توفەنگێن بڕنۆ و هەژمارەکا تەقەمەنیا پێکدهاتن.

پشتی 19/8/1979 سەدام حسێن بڕێیا کودەتایەکێ دەستهەڵاتی ل بەغدا دگریتە دەست، ئەو (لێبوورینەکێ) بۆ زیندانیێن سیاسی ددەت، مەلا عەلی و هەڤالێن خوە ب بەر وێ ( لێبوورینێ) دکەڤن. لێ بەری ئەو بهێن بەردان، شاندەکێ بلندێ سەرکردایەتیا ڕژێمێ ب پشکداریا د. سەعدون حمادی، نەعیم حەداد و هەژمارەکا وەزیر و پلەدارێن بلند، دچیتە زیندانا ئەبو غرێب. ئەو شاند گازی هەمی زیندانیان دکەت و گۆتارەکێ بۆ وان پێشکەش دکەت و پشتی هینگێ سۆزنامەکێ ل سەر وان بەلاڤ دکەن. پێدڤیە هەر زیندانیەکێ ب بەر لێبوورینا ڕژێمێ کەتبیت وێ سۆزنامێ پڕ بکەت و ل ژێر ئیمزا بکەت کو جارەکا دی د چ ڕێکخستنێن نهێنی دا ل دژی ڕژێمێ کار نەکەن. مەلا عەلی داکو خوە هەڤالێن خوە یێن پارتی ژ لێدان و سڤاکاتیێ ڕزگار بکەت، داخوازێ ژ هەڤالێن خوە دکەت کو وێ سۆزنامێ ئیمزا بکەن، چونکو ئارمانجا وان ڕزگاربوونە ژ قەید و بەندێن زیندانا ڕژێمێ و پشتی ئەو ئازاد دبن چ هێز نەشێن وان د سەر ڕێیا کوردایەتیێ دا لابدەن. ب ڤی ڕەنگی مەلا عەلی و هەڤالێن خوە سۆزناما ڕژێمێ یا ب خورتی ئیمزا دکەن و ل 19/8/1979 دهێنە ئازادکرن.

هندیکە زیندانیێن سەر ب ئێکەتیا نیشتیمانی ڤە بوون، ئەو ڕەتدکەن وێ سۆزنامێ ئیمزا بکەن، لۆما ئەو دکەڤن بەر سڤاکاتی و لێدانێ و ل دووماهیێ ژی سۆزمانێ ب زۆری ب وان ددەن ئیمزاکرن.

مەلا عەلی پشتی دهێتە ئازادکرن، دچیتە مالا خوە ل گوندێ ڕاڤینا. ڕژێم فائیلا وی ل زیندانا ئەبو غرێب بۆ ئەمنا کانیماسێ دهنێریت، ئەمنا کانیماسێ پشتی ١٥ ڕۆژا ب ڕێیا مختارێ گوندی دهنێریتە دووف وێ ڕا. مختار نەوێریت دگەل وی بچیت، لۆما بابێ مەلا عەلی داخوازێ ژ یەلدەی دکەت کو دگەل مەلا عەلی بچیت.
یەلدە مەلا عەلی دبەتە دەف رێڤەبەرێ ئەمنا ڕژێمێ ل کانیماسێ.

ناڤێ ڕیڤەبەرێ ئەمنێ عەدنان بوو، ئەو شیعە مەزهەب بوو. ڕێڤەبەرێ ئەمنێ ب خێرهاتنەکا گەرم ب مەلا عەلی دکەت و کورسیەکێ بۆ وی ددانیت و داخوازێ ژ یەلدەی دکەت، کو وان بتنێ بهێلیت. یەلدە دبێژیتە وی: من یێ ئینایی و ئەز ناچم، حەتا ئەز ب خوە وی دبەمەڤە مال و مرنا من دگەل مرنا مەلا عەلی یە.

ل دووماهیێ پشتی رێڤەبەری ئەمنا ڕژێمێ یەلدەی پشتڕاست دکەت، کو چ مەترسی ل سەر مەلا عەلی نینە، ئەو وان ب تنێ دهێلیت.

عەدنانێ ڕێڤەبەرێ ئەمنێ دۆشەکا خوە ڤەدکەت و ل ئەو ل سەر ڕەخەکی دروونیت و داخوازێ ژ مەلا عەلی دکەت کو ل سەر ڕەخێ دی ڕوونیت، عەدنان قورئانەکێ ددانیتە ناڤبەرا خوە و مەلا عەلی و دەستێ خوە ددانیت سەر قورئانێ و داخوازێ دکەت کو نەپاکیێ د ڕاستا ئیكو دوودا نەکەن.

ڕێڤەبەرێ ئەمنێ دبێژیتە مەلا عەلی:
ئەز دزانم کو تو جهێ باوەریا پێشمەرگەیی و بێی تە چ ل دەڤەرێ ناهێتە کرن، ئەز سۆزێ ددەم ئەگەر فەرمانا گرتنا تە دەرکەڤیت، ئەز ب خوە تە دەربازی ناڤ پێشمەرگەیی بکەم، بەرامبەر ڤێ چەندێ مە ژ هێرشێن پێشمەرگەیی بپارێزە.

ڕێڤەبەرێ ئەمنێ هۆشداریێ ژی ددەتە مەلا عەلی کو ب چ رەنگا نەبیتە بەعسی.
مەلا عەلی بەرامبەر ڤی هەلویستێ جامێرانە یێ ڕێڤەبەرێ ئەمنا ڕژێمێ ل کانیماسی، پشتڕاستیێ ددەتە وی و پاراستنا وی ب ستوهێ خوە ڤە دگریت.

هەر چەندە مەلا عەلی پشتی ئازاد دبیت، دڤێت پەیوەندیی ب شۆڕەشێ بکەت، لێ سەید سالح و مەلا رەمەزان ڕێ نادەن وی و داخوازێ ژ وی دکەن، کو حەتا تەنگاڤ نەبیت، پەیوەندیێ ب شۆڕەشێ نەکەت.
مەلا عەلی ب ڤی ڕەنگی حەتا ساڵا 1982 ل گوندێ ڕاڤینا ژیانا خوە دبەتە سەر.

د ڤی دەمیدا پەیوەندیێن وی دگەل فەوجا سوپایێ ڕژێمێ ل گوندێ ڕاڤینا ژی گەلەك دباش بوون. ل ساڵا 1982 ئەو فەوج دهێتە ڤەگوهازتن و فەوجەکا دی ژ بەرەیێ شەڕێ ئێراق و ئیرانێ ل شوونا وێ ل گوندێ ڕاڤینا دهێتە جهگیرکرن. ئەفسەرێن فەوجا بەرێ داخوازێ ژ ئەفسەرێن فەوجا نوو دکەن، کو ئەگەر وان بڤێت سلامەت بن، مەلا عەلی ژ خوە نەکەن.

ل سەر وێ ڕاسپاردێ فەرمانێ نوویێ فەوجا سوپایێ ڕژێمێ (ملازم عطیة) داخوازا دیتنا مەلا عەلی ڕاڤینی دکەت. مەها رەمەزانێ یە، دنیا گەلەك یا گەرمە، مەلا عەلی دچیتە دەف فەرماندێ نوو یێ فەوجێ، دەمێ دگەهیتە وێرێ، زێدەباری بخێرهاتنا گەرم، ئاڤا تەزی ل دەست و پیێن مەلا عەلی دکەت، ب هەمان ڕێیا رێڤەبەرێ ئەمنا کانیماسێ قورئانێ ددانیتە ناڤبەرا خوە و مەلا عەلی کو هەڤکاریا ئێكودوو بکەن و نەپاکیێ ل ئێکودوو نەکەن.

فەرمانێ فەوجێ پشتی هینگێ داخوازا ناڤێن هەژارێن گوندی ژ مەلا عەلی دکەت و دگەل مەلا عەلی دچیتە زاخۆ، جلکا بۆ زارۆکێن گوندی دکریت و ب بەردەوامی بەفرێ و شتی و گوندۆرا ل سەر خەرجیا خوە بۆ گوندیا دئینیت، ئەڤە هەمی پێخەمەت، خوە ژ ئاگرێ چەکێ پێشمەرگەیی بپارێزیت. ل ساڵا 1982 ناڤێ مەلا عەلی بۆ لەشکەریا نەچاری دهێت، ئێدی ئەو بڕیارا چوونێ بۆ ناڤ ڕێزێن شۆڕەشێ ددەت، ئەو میلازم عەتیەی ئاگەهدار دکەت کو ئێدی پەیوەندیا وان دگەل ئێك نامینت، چونکو ئەو دێ چیتە ناڤ شۆڕەشێ.

بەری مەلا عەلی پەیوەندیێ ب شۆڕەشێ بکەت، ئەو دچیتە گوندێ قەدشێ و تەحسین مایی و سەعید ئیسفکی کو ناڤێن وان ژی دگەل ناڤێ مەلا عەلی بۆ لەشکەریا نەچاری هاتینە ڤەخوازتن، دهنێریتە تەجنیدا ئامێدیێ. مەلا عەلی برێیا وان دزانیت کو ڕژێم دێ وان بێ گیرۆبوون ڕاپێچی لەشکەریێ کەت، لۆما ئەو ل گەلیێ ئیسفکا سەردکەڤیتە سەرێ مەتینی و قەستا لژنا ناوچا ئامێدیێ دکەت.

مەلا عەلی ل 5/1/1982 ل رێکخراوا شەهید خدر مەحمود ل بارەگایی لژنا ناوچا ئامێدیێ دبیتە پێشمەرگە و حەتا سالا 1983 ل بارەگایێ لژنێ دمینیت. پشتی هینگێ دکتۆر جەرگیس کو وی دەمی بەرپرسێ لقا ئیك بوو داخوازا دیتنا مەلا عەلی ل سەر ئەگەرێن ئاشکرابوونا رێکخستنا وان دکەت.

مەلا عەلی ل دووف داخوازا دکتۆر جەرگیس دچیتە بارەگایێ لقێ. وی دەمی رەحمەتیێ عەلی خەنسی کو دبیتە برایێ دکتۆر جەرگیس بەرپرسێ نووهاتیایە ل بارەگایێ لقێ، دڤێت مەلا عەلی وەکو هەر کەسەکێ ژنوی پەیوەندیێ ب شۆڕەشێ دکەت ببەتە لژنا ڤەکۆلینێ، لێ مەلا عەلی خوە ب دەست وی ڤە بەرنادەت و دبێژیتە وی کو ئەو زیندانیێ سیاسی یە و دکتۆر جەرگیس ئاگەهداری وێ چەندێ یە. لێکتێنەگەهشتنەك د ناڤبەرا عەلی خەنسی و مەلا عەلی دا ڕووددەت.

پشتی مەلا عەلی دچیتە دەف دکتۆر جەرگیس، محەمەد سەلیم بریفکی، فەوزی عەبدولقادر هرۆری و ناسر گۆیی ل دەف دکتۆر جەرگیس دئامادەبوون.

دکتۆر جەرگیس دڤیا ئەگەرێن ئاشکرابوونا ڕیکخستنا وان و گرتنا وی هەڤالێن وی بزانیت. مەلا عەلی بەحسێ عەلی روشدی دکەت کو ئەو ئاگەهداری هەمی بزاڤ و چالاکیێن وان بوو، و هەر وی محەمەد سەدیق هرۆری، مەلا عەبدوللا بامەڕنی، حەیدەر ساعاتی و محەمەد عەلی ب دەستێن ڕەشەکێن ئەمنا ڕژێمێ دانە گرتن.

ڕەشەکێن ئەمنێ ب گرتنا وان نەڕاوستیان، بەلکو ژنکێن مالێن وان ژی گرتن، دا کو محەمەد سەدیق و هەڤالێن وی ژنکێن خوە ژ دەستێن ڕەشەکێن ئەمنێ بیننە دەر، ئەو هەر زوو دانپێدانێ ل سەر خوە و هەڤالێن خوە دکەن و رێیا مرنێ پێخەمەت شەرەف و نامووسا خوە دهەلبژێرن.

پشتی هینگێ عەلی روشدی ل سەر ڤێ نەپاکیێ ب پیلانەکا مکوما شۆڕەشێ دهێتە گرتن و سزایێ گەل ل سەر وی دهێتە سەپاندن.

مەلا عەلی د دەمێ پێشمەرگاتیا خوە دا پشکداریێ دگەلەك چالاکیێن لەشکەری دا دکەت مینا:
چالاکیا سەرێ حەمێ.
چالاکیا سەرێ ئامێدیێ.
4-5 بۆسەیێن سەر جادا بێکۆڤا کانیماسێ.
چالاکیا بادۆکێ.
چالاکیێن کانیك و ملبڕکا.
چالاکیا گرتنا رەبیا گرێ سێڤێ.
ئەنجامدانا هەژمارەکا چالاکیێن جۆری تایبەت ب گرتنا تاوانباران.
هەژمارەکا چالاکیان ل سنوورێ لژنەیێن شێخان و ئاکرێ.
بەرسینگرتنا هێرشێن دوژمنی بۆ سەر لژنەیێن دهۆك و زاخۆ.
داستانێن سۆتکی و کانیماسێ.

ل ئەنفالێن ساڵا 1988 مەلا عەلی ئەڕکێ پاراستنا دەزگەهێ بێتەلا لژنا ئامێدیێ و هەژمارەکا زیندانیان ب وی دهێتە سپارتن، ئەو و هەژمارەکا پێشمەرگا دچنە گوندێ سەرەڕۆ.
کوڕکێ وی یێ ساڤا ژی یێ ل سەر دەستێن دایکێ، یێ نەساخە و دگەل مرنێ شەڕە.

سەید سەلمان، مستەفا مزووری، سەفەر ئەلکویشکی، ئەنوەر حەجی عەبدوللا و هەژمارەکا دی یا پێشمەرگا دگەهنە مەلا عەلی و هەڤالێن وی.
ژنکا مەلا عەلی و زارۆکێ خوە دگەل ژن و زارۆکا بەرەف سنووری ڤە دچن، مەلا عەلی و هەژمارەکا پێشمەرگا دمینن.

زێرەڤانێ مستەفا مزووری چەکێ خوە دهاڤێت و دچیت، مەلا عەلی و سەید سەلمان مستەفای پشتڕاست دکەن و دبێژنە وی، کو ئەو دێ گیانێ خوە ل سەر یێ وی دانن و ناهێلن هەوایەکێ سار ب سەر سەرێ دا بچیت.

مەلا عەلی دەزگەهێ بێتەلێ دهاڤێتە پشتا خوە و دبەت ل جهەکێ ڤەدشێریت، لێ ئەو مجەفرا دەزگەهی دشکێنیت و پاشی ژی دسۆژیت، دا کەس مفایی ژێ نەبینیت.
مەلا عەلی و هەڤالێن خوە ل خەنۆکەی زیندانیان ڕادەستی قەرەقۆلەکا ترکی دکەن.
مستەفا مزووری دگەل ناسح کێستەیی و تەمەر رەمەزان دچنە شیڤرەزانێ، لێ ئەو خوە نادەنە دگەل خەلکێ.

مەلا عەلی و سەید سەلمان ژی دچنە دۆلا پشت شیڤرەزانێ. دەنگۆیێ ڕادەستکرنا وی خەلکی ژ لایێ ڕژێما ترکیا ڤە بەڵاڤدبیت، خەلك ژ خوە دترسیت. مەلا عەلی و سەید سەلمان خوە ل گەلیێ شیڤرەزانێ ڤەدشێرن و خەلک ژی دڕەڤیت و قەستا وی گەلی دکەت. پشتی هینگێ سنوور دهێنە ڤەکرن و مەلا عەلی د گەل وی خەلکی بۆ کەمپا سلۆپی دبەن و پشتی هینگێ وان ل کەمپا مێردینی ئاکنجی دکەن. مەلا عەلی ل ڕێڤەبەریا کەمپێ کاردکەت و ئەو دبیتە سەرپەرشتکارێ دابەشکرنا ئازۆقەی ل سەر پەنابەرێن کەمپێ.

مەلا عەلی و خێزان و زارۆکێن خوە ل 18/9/1992 ڤەدگەڕنەڤە کوردستانێ و جارەکا دی قەستا گوندێ خوە دکەت.
مەلا عەلی ل ڕیکخراوا کانیماسێ کو وی دەمی عەبدوللا تروانشی بەرپرسێ وێ ڕێکخراوێ بوو، وەکو کادر دەستبکاردبیت. پەکەکە بەری چ شەڕ د ناڤبەرا وێ و پارتی دا ڕووبدەن، دوو جارا ڕێکخراوا کانیماسێ دکەتە ئارمانجا چەکێ خوە.

ل ساڵا 1995 ژی دیسا هێرشێ دکەتە سەر ڕێکخراوا کانیماسێ.
ل ساڵا 1997 پەکەکە خانیێن مەلا عەلی و لەزگینی ل گوندێ ڕاڤینا دسۆژن. مەلا عەلی دەمەکی ل لژنا ناوچا خەبات ل باتیفێ و پاشی و دەرکارێ دهێتە ڤەگوهازتن.

پشتی هینگێ مەلا عەلی ل کۆمەلگەها بێکۆڤا درێژیێ ب خەباتا خوە ددەت و هاریکاریێ د دامەزراندنا لژنا ناوچا پەیمان دا دکەت و حەتا ساڵا 2003 ل سەر ئەرکێ خوە ل بێگۆڤا بەردەوام دبیت.
پشتی لقا 18 ل زاخۆ دهێتە دامەزراندن، تەمەر رەمەزان مەلا عەلی ڕادکێشیتە دەف خوە ل بارەگایێ لقێ و وی دکەتە ئەندامێ بەشێ کۆمەلایەتی.

مەلا عەلی ل ساڵا 2014 ڕاستی ڕوودانەکا ترافیکێ دهێت و بگرانی بریندار دبیت و ئێدی ئەو نەشێت درێژیێ ب خەباتا خوە بدەت، لۆما ئەو وەکو کادر دهێتە خانەنشینکرن.

ژێدەر: سەنتەرێ کۆماتە
https://www.senterekomate.org