شێخ عەبدولسەلامێ بارزانی (1874–1914) ئێک ژ دیارترین پێشەنگێن بزاڤا نەتەوەیی یا کوردی ل دەستپێکا چەرخێ بیستێ دھێتە ھەژمارتن، ئێک بوو ژ وان سەرکردەیێن دەستپێکی، یێن شیای دناڤبەرا چاکسازییا ئایینی و جڤاکی و خەباتا سیاسی دا بۆ ب دەستڤەئینانا مافێن نەتەوەیی یێن گەلێ کورد تێکەل بکەت.
ل سالا 1903ێ سەرکردایەتیا بارزان گرتە دەست، شیا وێ دەڤەرێ بکەتە ناڤەندەک بۆ چاکسازی، هۆشیاری و ڕێکخستنا نەتەوەیی.
دیارترین چاکسازییێن وی یێن جڤاکی:
* بەلاڤکرنا پرەنسیپێن دادپەروەرییا جڤاکی و یەکسانیێ د ناڤبەرا تاکی و چینێن جڤاکی دا.
* سنووردارکرنا دەستھەلاتا دەرەبەگایەتیێ و ل سەروبەندێ هندەک دەڤەران دا.
* بەلاڤکرنا ئەرد و زەڤییان ل سەر جۆتیاران.
* قەدەغەکرنا هەڤژینییا ب زۆری، کێمکرنا مەھرێن گران.
* چاکسازیکرنا نەریتێن جڤاکی.
* ڕێگریکرن ل هەڤژینییا کچێن نەگەھشتی (نەبالع) و پەرەپێدان ب گیانێ لێبۆورین و پێکڤەژیانێ د ناڤبەرا پێکھاتێن جۆراوجۆر یێن ئایینی دا.
* پاراستنا دارستان و ژینگەهێ، و قەدەغەکرنا نێچیرا بێسەروبەر، کو ئەڤە وەک ئێک ژ دەستپێشخەرییێن پێشەنگ یێن ژینگەهپارێزیێ ل دەڤەرێ دھێتە نیاسین.
* ئاڤاکرنا مزگەفتان دا کو ببنە ناڤەندێن پەرستنێ، چاکسازیێ و چارەسەرکرنا کێشەیان، دگەل پێکئینانا لژنەیێن خومالی بۆ دادوەری و ئێکلاکرنا ئاریشەیێن خەلکی ب دادپەروەری.
ئارمانجێن وی یێن سیاسی و خەباتا وی یا نەتەوەیی:
* بزاڤکرن بۆ ئێکگرتنا سەرکردە و عەشیرەتێن کوردی ل دۆر پرۆژەکێ نەتەوەیی یێ هەڤپشک.
* سەرکردایەتیکردنا کۆمبوونا بلندا “برێفکا” ل سالا 1907ێ، کو تێدا ل سەر دەڤێ سەرکردایەتییا کوردی داخوازا دانپێدان ب مافێن نەتەوەیی یێن گەلێ کورد کر، د پێشیا وان داخوازیا، دا بکارئینانا زمانێ کوردی د وارێن خویندن، کارگێری و دادوەریێ دا، دگەل پێدانا مافێ بڕێڤەبرنا کاروبارێن خۆمالی بۆ کوردان. ئەڤە ژی وەک ئێکەمین کارنامەیێن سیاسی یێن ڕێکخستی یێن بزاڤا نەتەوەیی یا کوردی دھێتە دیتن.
* ڕەتکرنا سیاسەتێن پشتگوھهاڤێتنێ یێن کو دەولەتا عوسمانی پەیرەودکرن، و ئەنجامدانا خەباتەکا چەندین سالی بۆ بەرەڤانیکرن ژ ماف و کەرامەتا کوردان.
شێخ عبدالسلام بارزانی ب ھاریکاریا ھندەک کوڕدێن خۆفرۆش ژ لایێ دەستھەلاتدارێن عوسمانی ڤە هاتە دەستەسەرکرن، و ل رۆژا 14ێ کانوونا ئێکێ (دیسەمبەر) یا سالا 1914ێ ل باژارێ مووسلێ هاتە سێدارەدان، دا کو ببیتە ئێک ژ مەزنترین و دیارترین شەهیدێن بزاڤا ڕزگاریخوازییا گالێ کوردستانێ.
شێخ عەبدولسەلامێ بارزانی کەلەپوور و میراتەکێ مەزن ل دووڤ خۆ هێلا، ب وی ڕەنگێ کو شیای دناڤبەرا چاکسازییا جڤاکی و هۆشیارییا نەتەوەیی دا گرێدانەکێ دروست بکەت، و ڕێ خۆشکر بۆ وان بزاڤێن ڕزگاریخوازی یێن کو ل دویڤ دا ل سەر دەستێ شێخ ئەحمەدێ بارزانی و پاشان رێبەرێ نەمر مەلا مستەفا بارزانی هاتینە سەرکردایەتیکردن. گەلەک ژ ڤەکۆلەران وی وەک خوەدیێ ئێکەمین کارنامەیا سیاسی یا نڤێسی یۆ داخوازکرنا مافێن نەتەوەیی یێن کوردان د سەردەمێ نوو دا ددانن.
