نڤێسین: ئیدریس ئیسماعیل تروانشی
د ناڤ مێژوویا گەلاندا، ئەو کەسایەتیێن شوین تلێن خۆ د ناڤ پتر ژ بیاڤەکی دا دهێلن، هزر و خامە و خەباتێ پێکڤە گرێددەن، و دبنە پرەک د ناڤبەرا کەلتوور، سیاست و خەباتا نشتیمانی دا گەلەك دکێمن.
دناڤ ڤان کەسایەتیێن دەگمەن دا، ناڤێ ئەنوەر مایی، وەک ئێک ژ دیارترین پێشەنگێن ڕۆژنامەڤانی و ئهدهبێ نشتیمانیێ کوردی ددەرکەڤێت. ئەو ژ ئێکەمین ڕووناکبیران بوو، ئەوێن پێنڤیسێ خۆ بۆ بەرهنگاریکرنێ ژ مافێن گەلێ خۆ بکارئینای، بەری کو چەکی بگریتە دەست د ناڤ ڕێزێن شۆڕەشا ئەیلوولێ دا و ژیانا خۆ ب شەهیدبوونێ ب دوماهی بینت.
شەهید ئەنوەر مایی ل ئادارا ساڵا 1913ێ ل گوندێ “مایی” سەر ب دەڤەرا بەرواری بالا، ل دەڤەردایا ئامێدیێ، ل پارێزگەها دهۆکێ، د ناڤ بنەمالەکا ئۆلی یا نیاسیار ب زانست و تەسەووفێ، هاتیە سەر دنیایێ. ئەو د ژییەکێ بچووک دا بابێ خۆ ژ دەست ددەت. دایکا وی ئەرکێ پەروەردەکرنا وی دگرێتە ستۆهێ خۆ، و پێداگیریێ دکەت کو زانستێن ئۆلی بخوێنێت، بەری کو پەیوەندیێ ب خوێندنا فەرمی ل ئامێدیێ بکەت.
ڤێ چەندێ هەڤگرتنەک د ناڤبەرا کەلتوورێ ئۆلی و زانینا نویخوازدا ئافڕاند، کو پاشتر ڕەنگڤەدان ل سەر کەسایەتیا وی یا هزری و ئەدەبی هەبوو.
ئەنوەر مایی دەستپێکا ژیانا خۆ یا کریاری وەک مامۆستا دەستپێکر، پاشان وەک فەرمانبەر د دەزگەهێن دەولەتێ دا کارکر.
گرنگترین ویستگەهێن کارکرنا وی دەڤەرا شێخان بوو. ئەو ل ویڕێ ژ نێزیکڤە ئاشنایی کوردێن ئێزدی و ئۆل و داب، نەریت و باوەریێن وان دبیت و د پەرتووکا خۆ ( الاکراد في بهدینان) بیاڤەکێ بەرفرەهـ ددەتە وان. ڤێ چەندێ وەکر کو کوردێن ئێزدی بچاڤێ ڕێزێ تماشەی وی بکەن. بەلێ گرنگیدانا وی یا ڕاستەقینە ب دۆزا گەل و وڵاتێ وی بوو. ئەو ژ زاڕۆکینیا خۆ دیدەڤانێ ئەنجامێن جەنگان، پارچەکرنا کوردستانێ، کۆچبەرکرن و سۆتنا گوندان بوو. ڤێ چەندێ هۆشیاریەکا نەتەوەیی یا پێشوەخت ل با وی ئافراند و پاڵدا کو بچێتە ناڤ چالاکیێن نشتیمانی دا.
د سالێن سیهیان ژ چەرخێ بۆریدا، پەیوەندی دگەل کۆمەڵا “خۆیبوون” پێکئینا، کو ئێک ژ گرنگترین ڕێکخراوێن نەتەوەیی یێن کوردی یێن وی سەردەمی بوو. هەروەسا پەیوەندی دگەل ھەژمارەیەکا کەسایەتیێن نشتیمانی ژ بنەمالا بەدرخانیان و کەسێن دی دروستکر، پاشان بوو ئەندام د پارتیا “هیوا”دا، کو د وی قۆناغیدا نوێنەراتیا بزاڤا هزری و نەتەوەیی یا کوردی ل باشوورێ کوردستانێ دکر. ئەو ئێک ژ ئەندامێن چالاک بوو د ناڤا وێ ڕیکخراوێ دا. وی کار ل سەر بەلاڤکرنا هۆشیاریا نەتەوەیی د ناڤ گەنجاندا دکر و هاندانا فێربوون و نڤێسینێ ب زمانێ کوردی دکر.
چالاکیێن وی یێن سیاسی ژ چاڤێن دەستەڵاتدارێن ئێراقێ دوور نەبوون، لەوڕا چەندین جاران ڕاستی ڕاھێلان، چاڤدێری و دەستەسەرکرنێ بوو ژبەر پەیوەندیێن وی ببزاڤا ڕزگاریخوازیا کوردی و پشتەڤانیکرنا وی بۆ شۆڕەشا بارزان ب سەرکردایەتیا مەلا مستەفا بارزانی. ئەنوەرێ مایی ژ ئەنجامێ وێ ڕاهێلانێ نەچار بوو پەنایێ ببەتە بەر کوردستانا باکوور. ئارمانجا وی بەری بهێتە دەستەسەرکرن ل مۆسل ئەو بوو، کو پەیوەندیێ ب بارزانیێ نەمر بکەت ل کوردستانا ڕۆژهەلات. ئەو چەندین ساڵان د بن چاڤدێریا دژوارا دەستەڵاتداران دا دەربازدکەت.
سەرەڕای مەرجێن ئەمنی و دووڤچوونێ، ئەنوەر مایی، دەست ژ پەیاما خۆ یا سیاسی و کەلتووری بەرنەدا. ئەو ژ ئێکەمین ڕۆژنامەڤانێن کورد بوو کو باوەری ب ڕۆڵێ پەیڤێ هەی د خزمەتکرنا دۆزا نشتیمانی دا. وی بزاڤکر کو کۆڤارەکێ یان ڕۆژنامەیەکا تایبەت ب کاروبارێن کوردی دەربێخێت، لێ بارودۆخێ سیاسی ڕێگڕبوو ل بەرامبەر بجهئینانا ڤێ پرۆژەیێ.
وی گۆتار و هۆزانێن خۆ د چەندین ڕۆژنامە و کۆڤارێن کوردی و عەرەبیدا بەلاڤکرن، ل پێشیا وان کۆڤارا “هاوار” کو ل دیمەشق ب سەرپەرشتیا ئەمیر جەلادەت بەدرخان دەردکەت، زێدەباری کۆڤارێن “گەلاوێژ” “ڕۆناهی” ” ھەتاو ” “الزمان” ” الشعب ” یا چینی ” پراڤدا ” یا سۆڤیەتی و یێن دیتر. نڤێسینێن وی ب هەڤگرتنا هەستێ نشتیمانی و شێوازێ ئەدەبیێ ڕەسەن دهاتنە نیاسین، هەروەسا ل سەر کەلەپوورێ کوردی، ئەدەب، دیرووك، و دۆزێن ڕزگاربوونا نەتەوەیی دنڤێسی.
پشتی شۆڕەشا 14ێ تەمووزا ساڵا 1958ێ، دەرگەهێن نوی یێن کارێ کەلتووری و سیاسی ل پێشیا وی ڤەدبن. ئەو ل بەشێ کوردی د ئێزگێ بەغدا کاردکەت و دبیتە ئەندام د ئێکەتیا تۆڕەڤانێن ئێراقی و سەندیکا ڕۆژنامەڤانان دا.
ئەنوەر مایی ل ساڵا 1959ێ د ناڤ شاندەکێ جەماوەریێ ئێراقی دا دهێتە هنارتن بۆ کۆمارا چین یا جەماوەری. ئەو ل وێرێ سیمینارەکێ ل سەر گەلێ کورد و دۆزا وی پێشکەشدکەت.
