نڤێسین: جەعفەر ئێمینکی

د سیاسەتێ دا، وەکی د ژیانێ دا، جوداهیەکا بنیاتی یا د ناڤبەرا خودانێ دووربینیێ، یێ کو قەیرانێن خۆ ب حیکمەتا سەبری و کووراتیا ستراتیژیەتێ بڕێڤە دبەت، و خودانێ گرەوێ، یێ کو ل بن کێلیکەکا فشارێ قومارێ ل سەر تاکە کاغەزەکێ دکەت.

ئەو هزر دکەت د شەر دا سەرکەفتیە، لێ د راستیدا د جەنگێ دا دوڕاندیە.

ئەوا ل 11ێ نیسانا 2026ێ دا ڕوویدای، تنێ ململانەک ل سەر پۆستەکێ نەبوو، بەلکو تاقیکرنەکا ڕاستەقینەبوو بۆ لایەنێن جودا، کا تا چ ڕادە د 3ێ پرەنسیپێن نەگهۆڕێن حوکمڕانیێ دگەهن:
پرەنسیپێ هەڤپشکییا ڕاستەقینە، پرەنسیپێ باجا ستراتیژی یا پێنگاڤا شاش، و پرەنسیپێ هندێ کو دەم هەردەم وێ چەندێ ڕاست دکەت یا کو ب لەزکرنێ هاتییە تێکدان.

ئەو ڕێککەفتنا ب ڕحا تۆلەستاندێ و خۆ د سەر لوژیکێ ھەڤپشکیا کوردی دا ھاڤێتی د هەلبژارتنا سەرۆک کۆماری دا، و ب پشتگۆهخستنا مەرجێ ڕەوایێ گرێدانا ب شایستەیێ دەستووری ب ئێک و دوو ڤە، تنێ بدەستڤەئینانا تاکە خالەکا تەکتیکیبوو بۆ شکاندنا چەقبەستنا سیاسی یا دەمکی. لێ د بەرامبەردا، باجەکا ستراتیژی یا گران دا:

تۆڤێ گومانەکا کویر د پرەنسیپێ تەوافقێ دا چاند، کو ئەو پرەنسیپ تاکە مەرجێ مانا ڤی سیستەمی یە. چونکی دیموکراسییا تەوافوقێ تنێ ل سەر زۆرینەیا هەژماری ناڕاوەستیت، بەلکو ل سەر قبوولکرنا هەڤپشکێن دامەزرێنەرێن ڤی سیستەمی. ئانکو هەر ڕێکەفتنەکا ل سەر قەبوولکرنا سیستەمێ تەوافقێ نەهێتە ئاڤاکرن، دێ ل سەر لێڤا هەرفتنێ بیت.

تشتێ مەترسیدارتر د ڤێ هەڤکێشەیێ دا ئارمانجکرنا کەرکووکێ یە. دۆسیەیێن سەروەری یێن هەرێمێ ل بەر چاڤێن هەمیانە. هەر کەسێ نەخشێ هەڤپەیمانیان ل دەمێ روینشتنا پەرلەمانی بخوینیت، دێ زانیت مەرەم تنێ هەلبژارتنا سەرۆکی نەبوو، بەلکو دووبارە نەخشەکێشانا هەڤسەنگییا هێزێ بوو، ل سەر حسێبا فیدرالیەتێ و مافێن هەرێمێ. ئەڤە گرەوکرنەکا ڕەھەند دیارە، لێ ژ لایێ دەم و ئەنجامان ڤە گەلەک یا بێسەروبەرە.

د بەرامبەر ڤێ چەندێ دا هندەک لایەنان ڕێیەکا جودا هەلبژارت:
ڕێیا وێ چەندێ کا چەند سەرمایەکێ نیشتیمانی و دیرۆکی یێ دەوڵەمەند ھەیە و پێدڤی ب لەزکرنێ نینە. دەمێ هەڵویست ل سەر ئەمانەتێ وەکو ڕێباز، نەک درۆشم دھێتە ئاڤاکرن، و ل سەر حیکمەتێ وەک چەکەک نەک لاوازی، وی دەمی تەکتیکێن فشارێن دەمکی ل هەمبەر کووراتیا دووربینیا پاشەڕۆژێ پاشەکشێ دکەن.

بارزان، لاندکا بڕیارا کوردی و جھێ سەرکردایەتییا دیرۆکی یە، سەرمایێ خۆ یێ دەهان سالان ب تەکتیکێن بچووک ئاڤا نەکرییە، بەلکو ب دوورھێلی و لایەنگرییا بەرژەوەندییا گشتی یا کوردان ئاڤا کرینه. گرەوێن شاش ئەگەر گێلشۆکەکا دەمکی ژی دروستکەن، لێ د قۆناغێن پاشتر دا دهێنە ڕاستڤەکرن، لێ نە ب ڕووبەڕووبوونێ، بەلکو ب قوڕساییا وان ڕوودانان بخۆ، یێن کو دووبارە نەخشێ سیاسی ل گۆر لۆژیکێ بەرژەوەندییێن ڕاستەقینە، نەک لۆژیکێ بنەمایێ کێلیکا هەلچوونا دەمکی.

یا کو د ڤی دیمەنی دا مرۆڤی پشتڕاست دکەت، سەرەڕای هەمی دەنگەدەنگان، ئەوە کو پرۆسەیا فیدرالیەتێ و دەستکەفتێن هەرێمێ، ھەر چەوا بیت ب ڕووینشتنەکا پەرلەمانی ناهێنە ژناڤبرن. چونکی ئەڤە دەستکەفتێن چەسپاندیێن ده‌ستووری، نیڤدەولەتی، هەرێمی و جەماوەری یە. ئەوێن گرەوێ ل سەر لاوازکرنا فیدرالیەتێ د دەرازینکا پۆستان دا دکەن، ڕاستییەکا سادە پشتگۆھ دهاڤێژن، فیدرالیەت نە دیاریا حکۆمەتەکێ یە، بەلکو مافەکێ دەستووریە، گەلەکێ دانبپێدان پێ کریە.

ئەگەر سپێدە ژڤانێ ڕاستیێ بیت، ئەو ڕاستیا گومان ل سەرنە ئەوە کو: پەیمانا ڕاستگۆیانە یا وی کەسی یێ خەبات کری و دلسۆزی نیشاندای و ھەدار کێشای، بۆ ھەتا ھەتا پاشناکەڤیت. ئەگەر گیرۆ ژی ببیت، تنێ ژبەر هندێ یە چونکی سپێدە ناھەلیت حەتا کو شەڤ نەگەهیتە تاریترین ساتێن خۆ.

وەرگێڕان بۆ سەر زمانێ کوردی:
ئیدریس ئیسماعیل تروانشی