دیرۆکا گەلان گەلەک جاران ب ڕێکا ژدایکبوونا وان سەرکردان دهێتە گوهۆڕین یێن دبنە هەلگرێ خەم و ئازارێن نەتەوا خۆ. ل 14ێ ئادارا 1903ێ، ل گوندێ بارزان، زاڕۆکەک هاتە سەر دنیایێ کو پاشتر بوو سیمبولێ هێزێ و ئومێدا گەلەکێ ستەمدیدە. ژدایکبوونا مەلا مستەفا بارزانی، تنێ هاتنا مرۆڤەکی نەبوو بۆ سەر دنیایێ، بەلکو ژدایکبوونا هزر و فەلسەفەیەکێ بوو کو نە د زیندانان دا دهاتە خەندقاندن و نە ل بن سێبەرا سێداران دهاتە سستکرن.
قوتابخانەیا ئیرادێ و ستەمناسیێ
ژیانا بارزانیێ نەمر هەر ژ دەسپێکێ ب قوربانیدانێ دەستپێکر؛ دەمێ هێشتا ئەو زاڕۆکەکێ سێ سالی، دگەل دایکا خۆ ژ لایێ دەسەڵاتدارێن عوسمانی ڤە هاتینە زیندانکرن. ئەڤە نە تنێ ڕوودانەکا تال بوو، بەلکو یەکەم قوتابخانەیا بارزانی بوو بۆ ناسینا ڕوویێ ڕەشیێ ستەمێ. ڤێ ئەزموونا زووی، ئیرادەیەک د دلێ وی دا چاند کو هەمی ژیانا خۆ تەرخان بکەت بۆ شکاندنا زنجیرێن بندەستیێ. ئەو ژ زاڕۆکینیێ فێر بوو کو ئازادی ب داخوازی و لاڤا ناهێتە بدەستخستن، بەلکو ب خەبات و خۆڕاگریێ دهێتە چەسپاندن.
ڕێبازا بارزان: شۆرەشا هزر و پرەنسیپان
دەمێ بارزانی بوویە فەرماندەیێ شۆرەشێن بارزان (1931 و 1943)، گوهۆڕینەکا ڕادیکاڵ د ناڤ تێکۆشینا کوردیدا چێکر. بزاڤا وی نە تنێ بۆ پاراستنا دەڤەرەکێ بوو، بەلکو “شۆرەشا هزر و پرەنسیپان” بوون. وی “ڕێبازا بارزان” کرە بنەمایێ خەباتێ، ڕێبازەک کو تێدا مرۆڤایەتی، پاراستنا ژینگەهێ، ڕێزگرتن ل ئایینان و وەکهەڤی، ستوونێن سەرەکی بوون.
ژ کۆمارا مەهابادێ تا داستانی ئاراس
پشکداریا بارزانی وەک فەرماندەیێ گشتی یێ سوپایێ کۆمارا کوردستان ل مەهابادێ (1946)، وەرچەرخانەکا مێژوویی بوو. پشتی ژناڤچوونا کۆمارێ ژی، بارزانی سەری بۆ ڕادەستبوون و بێئۆمێدیێ نەچەماند. داستانا دەربازبوونێ ل چەمێ ئاراس و ڕێچوونا 53 ڕۆژی یا پڕی مەترسی بەرەڤ ئێکەتیا سۆڤیەتێ، سەلماند کو ئیرادەیا وی و پێشمەرگەیێن وی وەک چیایێن کوردستانێ نەلڤبوو. ئەڤ داستانە بوو ئەگەرێ هندێ، کو دۆزا کورد د ناڤەندێن نێڤدەولەتیدا دەنگ ڤەدەت.
دیپلۆماسیەت و هەڤسەنگیا هێزێ
مانا بارزانی بۆ دەما 11 سالان ل سۆڤیەتێ، ژیری و دووربینیا وی یا سیاسی دیار کر. وی دزانی دۆزا کورد پێدڤی ب پشتەڤانیا هەردوو جەمسەرێن هێزێ (سۆڤیەت و ئەمریکا) هەیە. بارزانی ب لێهاتوویی هەول دا کوردان نەکەتە قوربانی ململانێیا “شەڕێ سار، بەلکو ل دویڤ بەرژەوەندیێن نەتەویا خۆ بگەڕیێت. وەک وی ب خۆ دگۆت: “ئەم نە دگەل ڕۆژهەلاتێ نە و نە دگەل ڕۆژئاڤا، ئەم دگەل بەرژەوەندیێن مللەتێ خۆ نە.”
ڕێککەفتنامەیا 11ێ ئادارێ: بناغەیێ دەستکەفتان
گوپیتکا خەباتا بارزانی د شۆرەشا مەزنا ئەیلۆلێدا ڕەنگ ڤەدا، کو شییا هەمی چین و توێژێن جودا ل ژێر ئێک سێوانە کۆم بکەت. بەرهەمێ ڤێ تێکۆشینێ ڕێککەفتنامەیا 11ێ ئادارا 1970ێ بوو؛ ئێکەم دانپێدانا فەرمی ب هەبوونا گەلێ کورد و مافێ ئۆتۆنۆمیێ د مێژووا عێراقێدا. ئەگەر ئەڤڕۆ هەرێما کوردستانێ خودان قەوارە و دەستکەفت بیت، هەمی بەرهەمێ وی بناغەیێ یاسایی و شۆرەشگێڕی یە یێ بارزانیێ نەمر داناین.
پەیاما کۆتایی
14ێ ئادارێ، بۆ هەر کوردەکی نیشانا وێ یەکێیە کو ستەم چەند یا دژوار بیت، ئیرادە ب سەر دکەڤیت. بارزانی بۆ گەلێ کورد و ھەموو جیھانێ سەلماند کو “چیا” تنێ پەناگەهـ نینن، بەلکو مینبەرێن ئازادیێ نە. وی نیشا مە دا کو مرۆڤ دشێت هەمی تشتان ژ دەست بدەت، لێ ئەگەر “شکۆمەندی و کەرامەتا” خۆ پاراست، دێ هەمی تشتێن دی بدەست ڤە ئینیت.
سڵاڤ ل گیانێ پاكێ بارزانیێ نەمر و هەمی شەهیدێن ڕێکا ڕزگاریا کوردستانێ.
